GST नवे दर: स्मार्टफोन आणि लॅपटॉप झाले किती स्वस्त? जाणून घ्या संपूर्ण आणि खरे सत्य!

भारतामध्ये सोमवारपासून वस्तू आणि सेवा करातील (जीएसटी 2.0) नवी द्विस्तरीय दररचना लागू झाली आहे. 22 सप्टेंबर 2025 पासून, या नवीन कर प्रणालीने जुने जटिल स्लॅब काढून टाकले आहेत आणि एक नवीन, साधी आणि पारदर्शक रचना सादर केली आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी हा ‘बचत उत्सव’ असल्याचं सांगत त्यात सहभागी होण्याचं आवाहन देशवासियांना केलं आहे. दरम्यान ग्राहकांना इलेक्ट्रॉनिक्स आणि घरगुती उपकरणांच्या किमतींमध्ये सर्वाधिक दिलासा मिळत आहे. तथापि, स्मार्टफोन आणि लॅपटॉपबाबत काहीसा गोंधळ आहे. तेदेखील स्वस्त झाले आहेत का? समजून घ्या

नवीन जीएसटी रचना कशीआहे?
जीएसटी 2.0 मध्ये, वस्तू आता फक्त तीन श्रेणींमध्ये विभागल्या आहेत:

• 5 टक्के कर: धान्य, दूध, औषधे इत्यादी दैनंदिन जीवनावश्यक वस्तूंवर
• 18 टक्के कर – रेफ्रिजरेटर, टीव्ही, वॉशिंग मशीन, मोबाईल फोन, लॅपटॉप इत्यादी सामान्य वस्तूंवर.
• 40 टक्के कर: महागड्या बाईक, मद्य, वायूयुक्त पेये इत्यादी लक्झरी आणि “पापाच्या वस्तू” वर.

फ्रिज, AC, टीव्ही स्वस्त झाले, पण…
या बदलाचा सर्वात मोठा फायदा सणासुदीच्या काळात मोठी उपकरणं खरेदी करण्याचा मानस असणाऱ्यांन झाला आहे. पूर्वी फ्रीज, टीव्ही, वॉशिंग मशीन, डिशवॉशर आणि एसींवर 28 टक्के जीएसटी होता, परंतु आता तो 18 टक्क्यांपर्यंत कमी करण्यात आला आहे. याचा अर्थ असा की या वस्तूंच्या किमती 8 ते 10 टक्क्यांनी कमी होत आहेत. उदाहरणार्थ, पूर्वी 50 हजारांना मिळणारा टीव्ही आता 45 ते 46 हजारात खरेदी करु शकतो. याचा सर्वाधिक फायदा मध्यमवर्गीयांना होणार आहे. मध्यमवर्गीय कुटुंबांना त्यांच्या खरेदीच्या निर्णयांमध्ये अधिक स्वातंत्र्य आणि बजेट मिळेल.

स्मार्टफोन आणि लॅपटॉप देखील स्वस्त झाले का?
नाही, स्मार्टफोन आणि लॅपटॉपवरील जीएसटीमध्ये कोणताही बदल झालेला नाही. ते आधीच 18 टक्के कर रचनेत होते आणि ते अजूनही आहेत.

मग असे का घडले?
सरकारचं म्हणणं आहे की मोबाइल आणि लॅपटॉप उद्योगाला पीएलआय योजना (Production Linked Incentive) आणि आयात शुल्क सूट यासारख्या विविध सरकारी योजनांमुळे आधीच फायदा होत आहे. शिवाय, या श्रेणीतून सरकारला लक्षणीय कर महसूल मिळतो, म्हणून कर कपात करणे आवश्यक मानले गेले नाही. याचा अर्थ असा की जर तुम्ही स्मार्टफोन किंवा लॅपटॉप खरेदी करण्याचा विचार करत असाल, तर तुम्हाला कोणतीही कर सवलत मिळणार नाही. पण सणासुदीच्या काळात ब्रँड्सकडून दिल्या जाणाऱ्या सवलती आणि ऑफर नक्कीच उपयुक्त ठरू शकतात.

ग्राहकांनो थोडक्यात समजून घ्या
GST 2.0 चा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे ग्राहकांना आता कर दर समजून घेणे सोपे होईल आणि मोठ्या प्रमाणात वस्तूंवर थेट बचत होईल. टीव्ही, रेफ्रिजरेटर आणि एअर कंडिशनर सारख्या वस्तू स्वस्त झाल्या आहेत, परंतु स्मार्टफोन आणि लॅपटॉपवरील सवलतीची एकमेव आशा आता केवळ हंगामी विक्री आणि प्रमोशनल ऑफर्सवर अवलंबून आहे. बाजारातील तज्ञांचा असा विश्वास आहे की यामुळे सणासुदीच्या काळात विक्री वाढेल आणि ग्राहकांना चांगल्या डील मिळतील.

१. जीएसटी २.० म्हणजे काय आणि ते कधी लागू होत आहे?
जीएसटी २.० ही जीएसटी व्यवस्थेची ‘अगली जनरेशन’ सुधारणा आहे, जी करदर सरलीकरण, इन्व्हर्टेड ड्युटी स्ट्रक्चर सुधारणा आणि डिजिटल कंप्लायन्स वाढवण्यासाठी आहे. हे ५६व्या जीएसटी परिषदेच्या निर्णयानुसार २२ सप्टेंबर २०२५ पासून लागू होत आहे, ज्यामुळे दिवाळीपूर्वी आम जनतेला सवलत मिळेल.

२. जीएसटी २.० मधील नवीन करदर स्लॅब काय आहेत?

जीएसटी २.० मध्ये करदर स्लॅब सरलीकृत करण्यात आले आहेत. आता मुख्यत: दोन स्लॅब आहेत:०% (मुक्त): आवश्यक वस्तू आणि सेवा (उदा., जीवन आणि आरोग्य विमा, काही अन्नधान्य).
५%: आवश्यक वस्तू आणि सेवा (उदा., पॅकेज्ड फूड, साबण, ज्युस, औषधे).
१८%: बहुतेक वस्तू आणि सेवा (उदा., इलेक्ट्रॉनिक्स, वाहने).
४०%: लक्झरी आणि सिन गुड्स (उदा., सिगारेट, प्रीमियम कार, कॅसिनो).
पूर्वीचे १२% आणि २८% स्लॅब काढून टाकले गेले आहेत. काही विशेष दर जसे ३% आणि ०.२५% कायम आहेत.

३. जीएसटी २.० मुळे कोणत्या वस्तू स्वस्त होतील?
अन्न आणि घरगुती वस्तू: पॅकेज्ड फूड, साबण, टूथपेस्ट, इंडियन ब्रेड (रोटी, नान), पनीर, ज्युस, युटी मिल्क – हे ०% किंवा ५% मध्ये येतील.
आरोग्य आणि विमा: जीवन आणि आरोग्य विमा प्रीमियमवर ०% जीएसटी; जीवनरक्षक औषधे ०% किंवा ५%.
इलेक्ट्रॉनिक्स आणि उपकरणे: फ्रीज, एसी, वॉशिंग मशीन, टीव्ही – १८% मध्ये येतील (पूर्वी २८%).
वाहने: छोट्या कार, बाईक्स, सायकल, ऑटो पार्ट्स – ५% किंवा १८%.