त्रिशुली नदीच्या पुरानंतर स्फोटक साहित्य आढळल्याचा दावा; चीनच्या भूमिकेवर संशय

अवघ्या ३० मिनिटांत पाणीपातळीत ३० फुटांची वाढ; नेपाळमध्ये जीवितहानीनंतर प्रकरणाला कूटनीतिक वळण

काठमांडू : नेपाळमध्ये आलेल्या विनाशकारी पुरानंतर त्रिशुली नदीच्या पुराच्या पाण्यासोबत कथितरित्या स्फोटक साहित्य वाहून आल्याचा दावा करण्यात आल्याने या नैसर्गिक आपत्तीचे प्रकरण अधिकच गंभीर बनले आहे. गोरखा जिल्ह्यात त्रिशुली नदीच्या किनारी आढळलेल्या या संशयास्पद साहित्याला नेपाळी सैन्याने सुरक्षितपणे निष्क्रिय केल्याचे सांगण्यात येत आहे. मात्र, हे साहित्य नदीत आले कुठून, याबाबत आता विविध प्रश्न उपस्थित होत आहेत.

अवघ्या ३० मिनिटांत त्रिशुली नदीची पाणीपातळी तब्बल ३० फुटांनी वाढल्याचे सांगण्यात येत आहे. त्यानंतर काही तासांत मोठ्या प्रमाणात जीवितहानी झाल्याची तसेच अनेक नागरिक बेपत्ता असल्याची माहिती समोर आली. या पार्श्वभूमीवर पुराची तीव्रता आणि त्यामागील संभाव्य कारणांबाबत चर्चा सुरू झाली आहे.

दरम्यान, गोरखा जिल्ह्यातील नदीकाठावर पुराच्या पाण्यासोबत काही संशयास्पद स्फोटक साहित्य वाहून आल्याची माहिती समोर आल्यानंतर नेपाळी सैन्याच्या रुद्रध्वज बटालियनने घटनास्थळी पोहोचून ते सुरक्षितपणे निष्क्रिय केल्याचे सांगण्यात येत आहे.

या घटनेनंतर हे साहित्य नेमके कुठून आले, हा महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित झाला आहे. काही स्थानिक सूत्रे आणि नेपाळी पत्रकारांच्या दाव्यानुसार, तिबेटच्या सीमावर्ती भागात सुरू असलेल्या रस्ते तसेच इतर बांधकामांसाठी डोंगर फोडताना वापरण्यात येणारे स्फोटक साहित्य पुराच्या पाण्यासोबत नेपाळमध्ये वाहून आले असण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

याच पार्श्वभूमीवर काही स्थानिकांकडून चीनवर पर्यावरणीय हानीचे आरोपही करण्यात येत आहेत. तिबेटच्या सीमावर्ती भागात सुरू असलेल्या बांधकामांमध्ये मोठ्या प्रमाणात ब्लास्टिंग केल्यामुळे हिमालयीन पर्यावरणावर परिणाम होत असल्याचा दावा केला जात आहे. मात्र, चीनविरोधातील हे आरोप सध्या दावे आणि संशयाच्या पातळीवर असून, त्यांची स्वतंत्र आणि अधिकृत पुष्टी झालेली नाही.

दरम्यान, नेपाळला पुराची पूर्वसूचना देण्यास चीनकडून विलंब झाल्याचाही आरोप काही स्तरांतून करण्यात येत आहे. त्यामुळे सीमावर्ती भागातील नागरिकांना सुरक्षित स्थळी जाण्यास पुरेसा वेळ मिळाला नसल्याचे दावे केले जात आहेत. दुसरीकडे, चीनकडून नेपाळला मदत करण्यासाठी कटिबद्ध असल्याचे स्पष्टीकरण देण्यात आल्याची माहिती आहे.

या महापुराचा परिणाम नेपाळच्या पायाभूत सुविधांवरही झाला असून, जलविद्युत प्रकल्पांचे मोठे नुकसान झाल्याचे सांगण्यात येत आहे. त्रिशुली नदी पुढे भारतात गंडक नदीच्या रूपाने प्रवेश करत असल्याने या पुराच्या पार्श्वभूमीवर भारतातील सीमावर्ती भागांमध्येही सतर्कता वाढवण्यात आली आहे.

मात्र, या संपूर्ण प्रकरणातील सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न अद्याप अनुत्तरित आहे—त्रिशुली नदीच्या पुरासोबत स्फोटक साहित्य नेमके कुठून आले? पुराची तीव्रता केवळ नैसर्गिक कारणांमुळे वाढली की मानवी हस्तक्षेपाचाही त्यात काही सहभाग होता, हे स्पष्ट होण्यासाठी सखोल चौकशी आवश्यक आहे.

स्फोटक साहित्य आढळल्याच्या दाव्याची अधिकृत चौकशी आणि स्वतंत्र पुष्टी होणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. त्यानंतरच या घटनेमागील नेमके वास्तव स्पष्ट होऊ शकणार असून, या मुद्द्याला नेपाळ-चीन संबंधांमध्ये कूटनीतिक स्वरूप प्राप्त होते का, याकडेही आता लक्ष लागले आहे.