‘मान्सूनचा धक्का! यंदा केवळ 90% पावसाचा अंदाज; देशावर दुष्काळाचे सावट, महाराष्ट्रातही चिंता वाढली’

देशातील शेतकरी, नागरिक आणि सरकारसाठी चिंताजनक बातमी समोर आली आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) यंदाच्या मान्सूनबाबत सुधारित अंदाज जाहीर करत देशात सरासरीच्या केवळ 90 टक्के पावसाची शक्यता व्यक्त केली आहे. या अंदाजामुळे देशावर पुन्हा एकदा दुष्काळाच्या शक्यतेचे सावट निर्माण झाले असून शेती, जलसाठे आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

नैऋत्य मान्सून हा भारताच्या शेती व्यवस्थेचा कणा मानला जातो. जून ते सप्टेंबर या कालावधीत देशातील एकूण वार्षिक पावसाच्या सुमारे 74 टक्के पाऊस पडतो. त्यामुळे पावसातील अगदी छोटासा बदलही शेती उत्पादन आणि पाणी उपलब्धतेवर मोठा परिणाम करू शकतो. याच पार्श्वभूमीवर हवामान विभागाचा सुधारित अंदाज अधिक महत्त्वाचा ठरत आहे.

एप्रिल महिन्यात हवामान विभागाने यंदा सरासरीच्या 99 टक्के पावसाचा प्राथमिक अंदाज वर्तवला होता. मात्र ताज्या अहवालात हा अंदाज थेट 90 टक्क्यांपर्यंत खाली आणण्यात आला आहे. ऐतिहासिक आकडेवारी पाहता 2015 मध्येही देशात याच पातळीच्या आसपास पाऊस नोंदवला गेला होता, ज्यावेळी अनेक राज्यांमध्ये गंभीर दुष्काळ, पाणीटंचाई आणि पिकांचे मोठे नुकसान झाले होते. त्यामुळे यंदाही अशा परिस्थितीची शक्यता नाकारता येत नाही.

महाराष्ट्राच्या दृष्टीने परिस्थिती अधिक गंभीर मानली जात आहे. कोकणातील काही भाग, विदर्भातील मोठा पट्टा, पश्चिम महाराष्ट्रातील घाटमाथ्याचा परिसर तसेच मराठवाड्यातील छत्रपती संभाजीनगर आणि अहिल्यानगर जिल्ह्यांमध्ये सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याची शक्यता हवामान तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. यामुळे राज्यातील शेती, विशेषतः खरीप हंगामावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.

पावसातील संभाव्य घटेमागे एल निनो हा प्रमुख घटक असल्याचे मानले जात आहे. पॅसिफिक महासागरातील समुद्रपृष्ठ तापमान वाढल्यामुळे निर्माण होणाऱ्या एल निनोचा परिणाम जागतिक हवामानावर होतो. भारतातील मान्सूनवरही त्याचा थेट परिणाम होत असल्याने पावसाचे वितरण आणि प्रमाण दोन्ही प्रभावित होण्याची शक्यता असते.

देशात दरवर्षी सरासरी सुमारे 87 सेंटीमीटर पाऊस पडतो. मात्र यंदा जर 90 टक्के पाऊस झाला, तर हा आकडा सुमारे 78 सेंटीमीटरपर्यंत मर्यादित राहू शकतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. पावसातील ही घट शेती उत्पादन, जलसाठे, भूजल पातळी आणि पिण्याच्या पाण्याच्या उपलब्धतेवर परिणाम करू शकते.

ग्रामीण भागात पाणीटंचाईचे संकट तीव्र होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. धरणांमधील पाणीसाठा कमी राहिल्यास पुढील महिन्यांत सिंचन व्यवस्थेवरही परिणाम होऊ शकतो. परिणामी खरीप हंगामाचे आर्थिक गणित बिघडण्याची भीती शेतकरी वर्गातून व्यक्त केली जात आहे.

सध्या संपूर्ण देशाचे लक्ष हवामान विभागाच्या पुढील अपडेट्सकडे लागले असून मान्सूनची वास्तविक वाटचाल कशी राहते, यावरच खरीप हंगामाचे भवितव्य अवलंबून राहणार आहे. शेतकरी आणि प्रशासन दोघेही पुढील आठवड्यांतील हवामान बदलांवर लक्ष ठेवून आहेत.