रामटेकमध्ये रावण दहन नव्हे, तर रावणवधाची अनोखी परंपरा!

भोसलेकालीन परंपरेचे आजही जतन; रावणासह शूर्पणखेच्या मूर्तीचाही पारंपरिक पद्धतीने वध

रामटेक | प्रतिनिधी अजय मेहरकुळे

देशभरात विजयादशमीच्या दिवशी रावण दहनाची परंपरा पाहायला मिळते. मात्र, नागपूर जिल्ह्यातील रामटेक येथे दसऱ्याला रावण दहनाऐवजी रावणवधाची अनोखी परंपरा आजही जपली जाते. भोसलेकालीन वारशाशी जोडल्या गेलेल्या या वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरेमुळे रामटेकच्या दसरा उत्सवाला धार्मिक, ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

रावणवधाची ऐतिहासिक परंपरा

प्रभू श्रीरामचंद्रांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेली भूमी म्हणून रामटेकची ओळख आहे. येथे विजयादशमीच्या निमित्ताने रावणाच्या मूर्तीचा वध करण्याची परंपरा प्राचीन काळापासून चालत आल्याचे सांगितले जाते. भोसलेकालीन वारशाशी संबंधित असलेली ही परंपरा आजही श्रद्धेने आणि उत्साहाने पाळली जाते.

रावणासह शूर्पणखेच्या मूर्तीचाही वध

रामटेकमध्ये दसऱ्याच्या निमित्ताने रावणाची भव्य मूर्ती तयार केली जाते. त्याचबरोबर रावणाची बहीण शूर्पणखा हिचीही मातीची मूर्ती बनवली जाते. विजयादशमीच्या दिवशी रामटेक गडमंदिर परिसरात भाविकांच्या उपस्थितीत या मूर्तींचा पारंपरिक पद्धतीने वध केला जातो. या विधीत निशाण आणि शस्त्रांचा वापर केला जात असल्याचे सांगितले जाते.

हा सोहळा केवळ धार्मिक विधी नसून रामटेकच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारशाचे प्रतीक मानला जातो.

रावणवधानंतर मूर्तीची माती घरी नेण्याची श्रद्धा

या परंपरेतील आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे रावणवधानंतर मूर्तीची माती भाविक घरी घेऊन जातात. या मातीची विधिवत पूजा केली जाते. पिढ्यान्‌पिढ्या चालत आलेल्या या श्रद्धेमुळे रामटेकच्या दसरा उत्सवाला एक वेगळी ओळख मिळाली आहे.

देशातील अनेक ठिकाणी दसऱ्याच्या दिवशी रावणाचे पुतळे जाळले जातात. मात्र, रामटेकमध्ये रावणवधाची स्वतंत्र परंपरा जपली जाते. बदलत्या काळातही भोसलेकालीन वारशाशी जोडलेली ही परंपरा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचविण्याचे काम रामटेककर करीत आहेत.

इतिहास, श्रद्धा आणि संस्कृती यांचा अनोखा संगम असलेला रामटेकचा दसरा उत्सव शहराच्या सांस्कृतिक वैभवाची साक्ष देतो.

सिटी न्यूज | अजय मेहरकुळे, रामटेक