
वैयक्तिक ओळखीची ट्रेडमार्क नोंदणी झाल्याचा चाकणकरांचा दावा; रूपाली ठोंबरेंची टीका, चित्रपटाच्या कायदेशीर प्रतिनिधींनीही उपस्थित केले प्रश्न
मुंबई | प्रतिनिधी
माजी महाराष्ट्र राज्य महिला आयोगाच्या अध्यक्षा रूपाली चाकणकर पुन्हा एकदा राजकीय आणि सामाजिक चर्चेच्या केंद्रस्थानी आल्या आहेत. आपल्या नावाचा, छायाचित्राचा, वैयक्तिक ओळखीचा तसेच स्वतःला सादर करण्याच्या विशिष्ट शैलीचा विनापरवानगी व्यावसायिक वापर केल्यास संबंधितांविरोधात कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल, असा स्पष्ट इशारा त्यांनी दिला आहे. आपल्या वैयक्तिक ओळखीची ट्रेडमार्क नोंदणी झाल्याचा दावा चाकणकर यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘एक्स’वरील पोस्टमधून केला आहे. विशेष म्हणजे, आगामी ‘महाराष्ट्र एपस्टीन फाईल्स’ या चित्रपटाच्या पार्श्वभूमीवर त्यांची ही पोस्ट समोर आल्याने नव्या वादाला तोंड फुटले आहे.
या संपूर्ण वादाच्या केंद्रस्थानी ‘महाराष्ट्र एपस्टीन फाईल्स’ हा आगामी चित्रपट आहे. भोंदू अशोक खरात याच्यावर शंभरहून अधिक महिलांचे लैंगिक शोषण केल्याचे गंभीर आरोप झाल्यानंतर राज्याच्या राजकीय वर्तुळात मोठी चर्चा निर्माण झाली होती. या प्रकरणाशी संबंधित काही व्हिडिओ आणि छायाचित्रे सोशल मीडियावर प्रसारित झाल्यानंतर तत्कालीन महिला आयोगाच्या अध्यक्षा रूपाली चाकणकर यांच्याबाबतही प्रश्न उपस्थित करण्यात आले होते. या प्रकरणाच्या पार्श्वभूमीवर त्यांना महिला आयोगाच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा द्यावा लागला होता.
दरम्यान, याच प्रकरणाच्या पार्श्वभूमीवर ‘महाराष्ट्र एपस्टीन फाईल्स’ हा चित्रपट प्रेक्षकांच्या भेटीला येणार आहे. या चित्रपटात अभिनेत्री दीपाली सय्यद रूपाली चाकणकर यांच्याशी साधर्म्य असलेली भूमिका साकारणार असल्याची चर्चा आहे. त्यामुळे चित्रपटातील व्यक्तिरेखा, तिचे सादरीकरण आणि चाकणकर यांच्या नावाशी असलेले संभाव्य साधर्म्य यावरून चर्चेला सुरुवात झाली आहे.
याच पार्श्वभूमीवर रूपाली चाकणकर यांनी सोशल मीडियावर आपली भूमिका स्पष्ट केली आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांच्या नावाची, छायाचित्राची, वैयक्तिक ओळखीची आणि स्वतःला सादर करण्याच्या विशिष्ट शैलीची ट्रेडमार्क नोंदणी करण्यात आली आहे. त्यांच्या पूर्वपरवानगीशिवाय या गोष्टींचा वापर करून व्यावसायिक उद्देशाने फोटो, व्हिडिओ, चित्रपट, रील्स, टीझर किंवा जाहिरात आणि प्रमोशनल साहित्य तयार करणे अथवा प्रसिद्ध करणे आक्षेपार्ह ठरेल. असे प्रकार आढळल्यास संबंधितांविरोधात दिवाणी आणि फौजदारी स्वरूपाची कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल, असा इशाराही त्यांनी दिला आहे.
चाकणकर यांच्या या भूमिकेनंतर राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या नेत्या रूपाली ठोंबरे यांनी त्यांच्यावर टीका केली आहे. अशोक खरात प्रकरणानंतर महिला आयोगाच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा द्यावा लागलेल्या चाकणकर आता कायद्याच्या धमक्या देऊन आपल्यावरील टीका रोखण्याचा प्रयत्न करत असल्याचा आरोप ठोंबरे यांनी केला. एखाद्या सार्वजनिक जीवनातील व्यक्तीच्या वागणुकीवर प्रश्न उपस्थित करण्याचा अधिकार जनतेला आणि राजकीय नेत्यांना असल्याचे सांगत त्यांनी अभिव्यक्तिस्वातंत्र्याचा मुद्दाही उपस्थित केला. यासोबतच यापूर्वी दाखल झालेल्या तक्रारी आणि न्यायालयीन प्रकरणांचाही त्यांनी उल्लेख केला.
दुसरीकडे, ‘महाराष्ट्र एपस्टीन फाईल्स’ चित्रपटाच्या टीमच्या कायदेशीर प्रतिनिधींनीही चाकणकर यांच्या ट्रेडमार्क नोंदणीच्या दाव्यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. बौद्धिक संपदा हक्क क्षेत्रातील सुमारे २० वर्षांच्या अनुभवाचा संदर्भ देत त्यांनी ट्रेडमार्कची कायदेशीर व्याप्ती स्पष्ट केली. ट्रेडमार्क हा प्रामुख्याने व्यापाराशी संबंधित ओळखचिन्ह असल्याचे सांगत, एखाद्या व्यक्तीचे नाव, छायाचित्र किंवा वैयक्तिक शैली यांना नेमक्या कोणत्या कायदेशीर आधारावर ट्रेडमार्क संरक्षण मिळू शकते, असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला. मात्र, या विशिष्ट प्रकरणातील संपूर्ण नोंदणीची कागदपत्रे आणि तपशील आपल्याकडे नसल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले. त्यामुळे अशा प्रकारचे दावे प्रसिद्ध करण्यापूर्वी माध्यमांनी त्यांची कायदेशीर पडताळणी करावी, असे आवाहनही करण्यात आले.
दरम्यान, या प्रकरणामुळे वैयक्तिक ओळखीचे संरक्षण, ट्रेडमार्क कायदा, अभिव्यक्तिस्वातंत्र्य आणि चित्रपटातील व्यक्तिरेखांच्या सादरीकरणाचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे. एखाद्या व्यक्तीच्या नावाची किंवा छायाचित्राची ट्रेडमार्क नोंदणी झाल्याचा दावा केल्याने त्या व्यक्तीशी साधर्म्य असलेली चित्रपटातील व्यक्तिरेखा साकारण्यावर आपोआप निर्बंध येतात का, हा कायदेशीरदृष्ट्या महत्त्वाचा प्रश्न आहे. चाकणकर यांच्या ट्रेडमार्क नोंदणीचा नेमका तपशील काय आहे, त्याला कोणत्या वर्गात आणि कोणत्या स्वरूपात मान्यता मिळाली आहे, याबाबत अधिकृत कागदपत्रे समोर येणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
एकीकडे चाकणकर यांचा कायदेशीर कारवाईचा इशारा, दुसरीकडे रूपाली ठोंबरेंची टीका आणि चित्रपटाच्या टीमकडून उपस्थित केले जाणारे कायदेशीर प्रश्न, यामुळे ‘महाराष्ट्र एपस्टीन फाईल्स’ चित्रपटाभोवतीचा वाद अधिक चर्चेत आला आहे. आता या प्रकरणात प्रत्यक्ष कायदेशीर पाऊल उचलले जाते का आणि संबंधित पक्षांकडून कोणती भूमिका मांडली जाते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.



