भारतीय हवाई दलाची (IAF) तब्बल ६२ वर्षांची सेवा केल्यानंतर आता लढाऊ विमान मिग-२१ (MiG-21) औपचारिकपणे निवृत्त होणार आहे. येत्या १९ सप्टेंबर रोजी चंदीगड एअरबेसवर २३ स्क्वॉड्रन (पँथर्स) तर्फे मिग-२१ ला सेवानिवृत्त करण्यात येईल आणि त्यानंतर या विमानाची सेवा अधिकृतपणे संपुष्टात येईल.
१९६३ मध्ये भारतीय हवाई दलात दाखल झालेल्या या लढाऊ विमानाने IAF ला नेहमीच महत्त्वपूर्ण रणनीतिक बळकटी दिली. मात्र, कालांतराने या विमानांच्या वाढत्या दुर्घटनांमुळे त्याला ‘उडतं शवपेटी’ (Flying Coffin) असेही संबोधले जाऊ लागले.
मिग-२१: भारतीय हवाई दलाचा ‘कणा’
सोव्हिएत संघ (आताचा रशिया) येथे निर्मित हे मिग-२१ फायटर जेट १९६३ मध्ये ट्रायल स्वरूपात भारतात आले. अल्पावधीतच ते भारतीय हवाई दलाची ‘रीढ’ बनले आणि भारताचे पहिले सुपरसोनिक फाइटर जेट ठरले.
या विमानाने भारताच्या अनेक महत्त्वाच्या युद्धांमध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे:
- १९६५ चे भारत-पाकिस्तान युद्ध
- १९७१ चा बांगलादेश मुक्ती संग्राम
- १९९९ चे कारगिल युद्ध
या तिन्ही युद्धांमध्ये मिग-२१ ने शत्रूला चोख प्रत्युत्तर दिले आणि भारतीय हवाई दलाच्या शौर्याची साक्ष दिली. सुखोई Su-30MKI येईपर्यंत मिग-२१ हेच भारतीय हवाई दलाची सर्वात मोठी ताकद मानले जात होते.
आज मिग-२१ केवळ एक लढाऊ विमान नाही, तर भारतीय हवाई दलाच्या पराक्रमाची आणि तंत्रज्ञानाच्या प्रवासाची साक्ष आहे. त्याला दिला जाणारा हा निरोप, एक गौरवशाली इतिहासाचे पान मिटण्यासारखाच आहे.
