बौद्ध पौर्णिमेच्या रात्री जंगलात ‘सीक्रेट काउंटिंग’; वन्य प्राण्यांच्या गणनेसह वनकर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षेचाही गंभीर प्रश्न
रात्रीचा अंधार… जंगलाची शांतता… आणि त्या शांततेत सुरू असतं एक अत्यंत महत्त्वाचं गुप्त मिशन…
बौद्ध पौर्णिमेच्या रात्री देशभरातील जंगलांमध्ये वन्य प्राण्यांची विशेष गणना केली जाते. धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचा मानला जाणारा हा दिवस वनविभागासाठीही तितकाच महत्त्वाचा ठरतो. कारण याच रात्री जंगलातील वन्यजीवांची उपस्थिती, हालचाल आणि संख्या यांची अचूक नोंद घेण्याची मोठी मोहीम राबवली जाते.
नांदेड जिल्ह्यातही बौद्ध पौर्णिमेनिमित्त वन्य प्राण्यांच्या गणनेची ही प्रक्रिया पार पडली. जंगलातील नैसर्गिक आणि कृत्रिम तलाव, पाणवठे आणि जलस्रोतांजवळ ट्रॅप कॅमेरे बसवून वन्य प्राण्यांची हालचाल टिपण्यात आली. याशिवाय वनकर्मचाऱ्यांनी रात्रीभर प्रत्यक्ष निरीक्षण करत प्राण्यांच्या उपस्थितीची नोंद केली.
उन्हाळ्याचे दिवस असल्याने जंगलातील बहुतांश नैसर्गिक पाणीस्रोत आटलेले असतात. त्यामुळे पाण्याच्या शोधात वन्य प्राणी तलाव, पाणवठे आणि कृत्रिम जलस्रोतांकडे येतात. याच संधीचा उपयोग करत वनविभाग प्राण्यांची गणना अधिक अचूकपणे करतो. या प्रक्रियेत वाघ, बिबट, रानडुक्कर, नीलगाय, सांबर, हरिण यांसारख्या वन्यजीवांची नोंद घेतली जाते.
ही संपूर्ण मोहीम अत्यंत संवेदनशील आणि जोखमीची असते. कारण वन कर्मचारी रात्रभर दाट जंगलात, वन्य प्राण्यांच्या अधिवासात काम करत असतात. वन्य प्राण्यांचा संभाव्य हल्ला, अंधार, निर्जन परिसर आणि मर्यादित साधनसामग्री अशा अनेक धोक्यांचा सामना करत ते आपली जबाबदारी पार पाडतात.
मात्र, या महत्त्वाच्या मोहिमेदरम्यान वनकर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षेचा प्रश्न गंभीरपणे समोर येत आहे. स्थानिक कर्मचारी आणि ग्रामस्थांच्या मते, या धोकादायक कामासाठी पुरेशा सुरक्षा उपाययोजना उपलब्ध नाहीत. अनेक ठिकाणी आवश्यक सुरक्षासाहित्य, आपत्कालीन मदत यंत्रणा, संरक्षण साधने आणि प्रशिक्षित बॅकअप पथकांचा अभाव असल्याची तक्रार व्यक्त केली जात आहे.
जंगल आणि वन्यजीवांचे रक्षण करणारे हे कर्मचारी स्वतः किती सुरक्षित आहेत, हा प्रश्न आता ऐरणीवर आला आहे. वन्य प्राण्यांची अचूक गणना जितकी महत्त्वाची आहे, तितकीच या मोहिमेत सहभागी कर्मचाऱ्यांची सुरक्षा देखील महत्त्वाची आहे.
निसर्ग आणि वन्यजीवांचे संरक्षण करणाऱ्यांच्या सुरक्षेकडे वनविभागाने तातडीने लक्ष देणे गरजेचे आहे. कारण जंगल वाचवणाऱ्यांचे प्राणही तितकेच मौल्यवान आहेत.
