प्लास्टिक पाइपच्या साहाय्याने सर्पमित्र बाल काळणे यांच्याकडून सुरक्षित रेस्क्यू; दुष्काळामुळे वन्यजीवांच्या नैसर्गिक अधिवासावर परिणाम
अकोला : घरातील टॉयलेटच्या कमोडमध्ये विषारी ब्लॅक कोब्रा फणा न काढता कुंडली मारून बसल्याचे आढळल्याने अकोल्यातील एका कुटुंबाची चांगलीच तारांबळ उडाली. १ नोव्हेंबर २०२६ रोजी रात्री सुमारे १० वाजताच्या सुमारास सुधीर कॉलनीतील कांडेकर कुटुंबाच्या घरात हा धक्कादायक प्रकार घडला. टॉयलेटचा वापर करण्यासाठी गेलेल्या कुटुंबीयांच्या नजरेस कमोडमध्ये बसलेला नाग पडताच घरात एकच गोंधळ उडाला. सुदैवाने वेळीच साप निदर्शनास आल्याने संभाव्य अनर्थ टळला.
घटनेची माहिती मिळताच वन्यजीव विभागाचे वॉर्डन बाल काळणे घटनास्थळी दाखल झाले. कमोडमध्ये कुंडली मारून बसलेल्या विषारी नागाला बाहेर काढण्याचे आव्हान त्यांच्यासमोर होते. त्यांनी प्लास्टिक पाइपचा वापर करत अत्यंत सावधगिरीने नागाला बाहेर काढले. त्यांच्या कौशल्यपूर्ण आणि संयमी प्रयत्नांमुळे कोणतीही अनुचित घटना न घडता नागाचे सुरक्षित रेस्क्यू करण्यात आले.
ड्रेनेज पाइपमधून घरात प्रवेशाची शक्यता
नाग कमोडमध्ये पोहोचला कसा, हा प्रश्न या घटनेनंतर उपस्थित झाला आहे. वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, घरांच्या ड्रेनेज लाइन, सर्व्हिस पाइप किंवा उघड्या पाइप कनेक्शनमधून साप घरात प्रवेश करू शकतात. विशेषतः पाइपच्या उघड्या भागांवर सुरक्षा जाळी नसल्यास अशा घटनांचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे ड्रेनेज व्यवस्था, सर्व्हिस लाइन आणि पाइप कनेक्शनची नियमित तपासणी करणे आवश्यक आहे.
दुष्काळामुळे वन्यजीवांचा मानवी वस्त्यांकडे मोर्चा?
वन्यजीव विभागाचे वॉर्डन बाल काळणे यांच्या म्हणण्यानुसार, साधारणपणे नोव्हेंबर महिन्यात साप दिसण्याच्या घटना कमी होतात. मात्र, यंदा परिसरातील दुष्काळी परिस्थिती आणि पाण्याची टंचाई याचा परिणाम सरपटणाऱ्या वन्यजीवांच्या नैसर्गिक अधिवासावर होत आहे.
जमिनीतील उष्णता कायम राहणे, जलस्रोत आटणे आणि थंड व सुरक्षित जागांचा अभाव यामुळे नाग, घोणस आणि अजगर यांसारखे सरपटणारे प्राणी पाणी व निवाऱ्याच्या शोधात गावांकडे आणि शहरी वस्त्यांकडे येत असल्याचे त्यांनी सांगितले.
गेल्या दोन महिन्यांत महाराष्ट्राच्या विविध भागांत अजगर आढळण्याच्या आणि त्यांच्या रेस्क्यूच्या घटनाही समोर आल्याचे काळणे यांनी नमूद केले. अजगरांचा नैसर्गिक अधिवास सामान्यतः पाण्याच्या स्रोतांजवळ असतो. मात्र, नैसर्गिक जलस्रोतांमधील पाणी कमी झाल्याने तेही गावांच्या आणि शहरांच्या परिसरात दिसू लागल्याचे त्यांनी सांगितले.
जून-जुलै २०२७ पर्यंत वन्यजीव संरक्षणाचे आव्हान
सध्याची परिस्थिती पाहता जून-जुलै २०२७ मध्ये पावसाळा सुरू होईपर्यंत वन विभाग, वन्यजीवप्रेमी आणि सर्पमित्रांसमोर वन्यजीवांच्या संरक्षणाचे मोठे आव्हान राहण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. नैसर्गिक जलस्रोत आटणे आणि अधिवासात पाण्याची कमतरता निर्माण होणे, ही वन्यजीवांसाठी गंभीर समस्या ठरत आहे.
घरात साप दिसल्यास काय करावे?
घरात किंवा टॉयलेटमध्ये साप आढळल्यास त्याला स्वतः पकडण्याचा किंवा मारण्याचा प्रयत्न करू नये. सुरक्षित अंतर ठेवून तातडीने प्रशिक्षित सर्पमित्र किंवा वन विभागाला माहिती द्यावी. तसेच घरातील ड्रेनेज लाइन, सर्व्हिस पाइप आणि कमोडशी संबंधित उघड्या मार्गांवर सुरक्षा जाळी बसविण्याची खबरदारी घ्यावी.
अकोल्यातील ही घटना दुष्काळी परिस्थितीचा परिणाम केवळ शेती आणि मानवी जीवनावरच नव्हे, तर वन्यजीवांच्या नैसर्गिक अधिवासावरही होत असल्याचे अधोरेखित करते. पाणी आणि सुरक्षित निवाऱ्याच्या शोधात वन्यजीव मानवी वस्त्यांकडे येत असल्याने नागरिकांची सुरक्षा आणि वन्यजीवांचे संरक्षण या दोन्ही बाबी महत्त्वाच्या ठरत आहेत.
