भारतातील पहिली हायड्रोजन ट्रेन धावली; हरित रेल्वे वाहतुकीच्या नव्या पर्वाची सुरुवात
जींद–सोनीपत मार्गावर सेवा सुरू; स्वच्छ ऊर्जा, शून्य कार्बन उत्सर्जन आणि अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाची नवी ओळख
नवी दिल्ली | प्रतिनिधी
भारतीय रेल्वेने हरित वाहतुकीच्या दिशेने ऐतिहासिक पाऊल टाकत देशातील पहिली हायड्रोजन इंधनावर चालणारी प्रवासी ट्रेन हरियाणातील जींद–सोनीपत मार्गावर सुरू केली आहे. हायड्रोजन फ्युएल सेल तंत्रज्ञानावर आधारित ही ट्रेन पर्यावरणपूरक वाहतुकीच्या दिशेने भारताची महत्त्वाची झेप मानली जात आहे.
हायड्रोजन ट्रेन ही मूलतः इलेक्ट्रिक ट्रेनच असते. मात्र, ती ओव्हरहेड वीजवाहिन्यांवर अवलंबून नसते. ट्रेनमध्ये बसवलेल्या हायड्रोजन फ्युएल सेलमधून हायड्रोजन आणि वातावरणातील ऑक्सिजन यांच्या रासायनिक अभिक्रियेद्वारे वीज तयार केली जाते. ही वीज इलेक्ट्रिक मोटर्सना पुरवली जाते आणि त्यावर ट्रेन धावते. अतिरिक्त ऊर्जा बॅटरीमध्ये साठवली जाते, जी गरजेनुसार वापरली जाते.
या प्रक्रियेत कार्बन डायऑक्साइड किंवा धूर निर्माण होत नाही. उत्सर्जन म्हणून केवळ पाण्याची वाफ बाहेर पडते. त्यामुळे हायड्रोजन ट्रेनला ‘झिरो एमिशन’ किंवा ग्रीन ट्रेन म्हणून ओळखले जाते. डिझेल इंजिनच्या तुलनेत या ट्रेनमुळे प्रदूषण आणि ध्वनी दोन्ही कमी होतात.
भारतीय रेल्वेचे बहुतांश ब्रॉडगेज मार्ग विद्युतीकरण झाले असले तरी डोंगराळ, दुर्गम किंवा वारसा (हेरिटेज) रेल्वे मार्गांवर ओव्हरहेड वीजवाहिन्या उभारणे अनेकदा कठीण ठरते. अशा ठिकाणी हायड्रोजन ट्रेन हा प्रभावी आणि पर्यावरणपूरक पर्याय ठरू शकतो.
जींद–सोनीपत मार्गावर धावणाऱ्या या १० डब्यांच्या ट्रेनमध्ये सुमारे २,६०० प्रवाशांची क्षमता असून तिचा नियमित कमाल परिचालन वेग ७५ किमी प्रतितास आहे. जींद येथे हायड्रोजन भरण्यासाठी स्वतंत्र फ्युएलिंग स्टेशनचीही उभारणी करण्यात आली आहे.
भारतातील पहिल्या हायड्रोजन ट्रेनच्या प्रारंभामुळे देश स्वच्छ ऊर्जा आणि आधुनिक रेल्वे तंत्रज्ञानाचा अवलंब करणाऱ्या मोजक्या राष्ट्रांच्या यादीत सहभागी झाला आहे. ही केवळ नवीन रेल्वे सेवा नसून शाश्वत, हरित आणि पर्यावरणपूरक भविष्यासाठी भारतीय रेल्वेने उचललेले महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जात आहे.
