निजामकालीन ऐतिहासिक तलावाच्या खोलीकरणाची मागणी जोरात; सिंधी शेलगाव परिसरातील पाणीप्रश्न कायमस्वरूपी सोडविण्याची ग्रामस्थांची अपेक्षा

नांदेड : उमरी तालुक्यातील सिंधी शेलगाव येथे असलेल्या ऐतिहासिक निजामकालीन तलावाच्या खोलीकरणाची मागणी आता अधिक तीव्र होत आहे. सुमारे 100 एकर क्षेत्रफळ असलेला हा तलाव अनेक दशकांपासून परिसरातील हजारो नागरिकांच्या पिण्याच्या पाण्याचा आणि शेतीसाठीच्या पाण्याचा महत्त्वाचा आधार राहिला आहे. मात्र गेल्या काही वर्षांत तलावात मोठ्या प्रमाणावर गाळ साचल्याने त्याची पाणी साठवण क्षमता लक्षणीयरीत्या घटली असून दरवर्षी उन्हाळ्यात परिसरातील नागरिकांना तीव्र पाणीटंचाईचा सामना करावा लागत आहे.

सिंधी शेलगावसह पळसगाव, ढोल उमरी, शिवणगाव, डोणगाव आणि सिंधी तांडा या गावांतील हजारो नागरिक या तलावावर अवलंबून आहेत. या परिसरातील लोकसंख्या पाच ते सहा हजारांच्या आसपास असून पिण्याच्या पाण्यापासून ते शेतीच्या गरजांपर्यंत अनेक बाबींसाठी या तलावातील पाण्याचा वापर केला जातो. त्यामुळे तलावाचे अस्तित्व आणि त्याची क्षमता या गावांच्या दैनंदिन जीवनाशी थेट जोडलेली आहे.

ग्रामस्थांच्या म्हणण्यानुसार, वर्षानुवर्षे गाळ साचत गेल्याने तलावाची खोली कमी झाली आहे. परिणामी पावसाळ्यात येणारे पाणी पुरेशा प्रमाणात साठवले जात नाही आणि काही महिन्यांतच पाणीसाठा कमी होतो. यामुळे उन्हाळ्याच्या दिवसांत विहिरी, बोअरवेल आणि इतर जलस्रोतांवर मोठा ताण निर्माण होतो. अनेक भागांमध्ये पिण्याच्या पाण्याची गंभीर समस्या निर्माण होत असल्याचे ग्रामस्थांचे म्हणणे आहे.

स्थानिक शेतकऱ्यांचे मत आहे की, तलावाचे वैज्ञानिक पद्धतीने खोलीकरण आणि गाळ काढण्याचे काम झाले तर केवळ तलावाची साठवण क्षमता वाढणार नाही तर परिसरातील भूजल पातळीही उंचावेल. त्यामुळे विहिरींमध्ये वर्षभर पाणी उपलब्ध राहण्यास मदत होईल. याचा थेट फायदा शेती, पशुपालन आणि पिण्याच्या पाण्याच्या व्यवस्थेला होणार आहे.

ग्रामस्थांनी प्रशासनावर नाराजी व्यक्त करत सांगितले की, अनेक वेळा निवेदने देऊनही अद्याप कोणतीही ठोस कार्यवाही करण्यात आलेली नाही. शासनाकडून आवश्यक निधी उपलब्ध होत नसल्याने काही शेतकरी आणि गावकरी लोकसहभागातून तलावातील गाळ काढण्याचे प्रयत्न करतात. मात्र तलावाचे क्षेत्रफळ मोठे असल्याने हे काम केवळ ग्रामस्थांच्या बळावर पूर्ण होणे शक्य नसल्याचे ते सांगतात.

स्थानिक नागरिकांच्या मते, शासनाने या तलावाच्या पुनरुज्जीवनासाठी विशेष योजना राबविल्यास परिसरातील अनेक गावांचा पाणीप्रश्न कायमस्वरूपी मार्गी लागू शकतो. जलसंधारण आणि जलव्यवस्थापनाच्या दृष्टीनेही हा प्रकल्प महत्त्वाचा ठरू शकतो. त्यामुळे प्रशासनाने तातडीने पाहणी करून तलावाच्या खोलीकरणासाठी निधी मंजूर करावा, अशी मागणी जोर धरत आहे.

ग्रामस्थांचे म्हणणे आहे की, हा तलाव केवळ एक जलस्रोत नसून परिसराच्या सामाजिक आणि आर्थिक जीवनाचा आधार आहे. तलाव भरलेला असेल तर शेतीला पाणी मिळते, जनावरांची तहान भागते आणि गावांतील नागरिकांनाही पिण्याच्या पाण्यासाठी भटकंती करावी लागत नाही. त्यामुळे या ऐतिहासिक तलावाचे संवर्धन आणि पुनरुज्जीवन करणे ही काळाची गरज असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे.

सिंधी शेलगावचा हा निजामकालीन तलाव आजही हजारो नागरिकांच्या जीवनाशी जोडलेला आहे. तलावाचे खोलीकरण आणि गाळ काढण्याचे काम झाल्यास अनेक गावांतील पाणीटंचाई दूर होण्यास मोठी मदत होणार आहे. आता शासन या मागणीकडे किती गांभीर्याने पाहते आणि तलावाच्या पुनरुज्जीवनासाठी कोणती ठोस पावले उचलते, याकडे संपूर्ण परिसराचे लक्ष लागले आहे.