कर्जदारांना मोठा दिलासा: रिकव्हरी एजंट आता धमकावू शकणार नाहीत, RBI ने लागू केले कडक नियम!

नवी दिल्ली: कर्ज घेणे ही एखाद्या व्यक्तीची आर्थिक मजबूरी असू शकते, मात्र वसुलीच्या नावाखाली त्याला धमकावणे किंवा त्याचा अपमान करणे आता कायदेशीररीत्या गुन्हेगारी कृत्य ठरणार आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) ‘फेअर प्रॅक्टिसेस कोड’ (Fair Practices Code) अंतर्गत रिकव्हरी एजंटसाठी नवीन आणि कडक मार्गदर्शक तत्वे जारी केली आहेत.

काय आहेत RBI चे नवीन नियम?
बँका आणि त्यांचे अधिकृत एजंट कर्जदारांशी केवळ नियमांच्या चौकटीत राहूनच संपर्क साधू शकतात. रिझर्व्ह बँकेने स्पष्ट केलेल्या नियमांनुसार:

वेळेचे बंधन: कर्जदाराला सकाळी ८ वाजेपूर्वी आणि संध्याकाळी ७ वाजेनंतर कॉल करणे किंवा संपर्क साधणे हे नियमांविरुद्ध आहे.

गैरवर्तणुकीवर बंदी: कोणताही रिकव्हरी एजंट कर्जदाराला धमकी देऊ शकत नाही, शिवीगाळ करू शकत नाही किंवा त्याच्यावर मानसिक दबाव टाकू शकत नाही.

मर्यादेचे पालन: एजंटांनी कर्जदाराशी केवळ मर्यादित आणि सन्मानपूर्वक पद्धतीनेच संवाद साधला पाहिजे.

गोपनीयता आणि सुरक्षा: कर्जदाराची गोपनीयता (Privacy), सन्मान आणि वैयक्तिक सुरक्षेचे उल्लंघन कोणत्याही परिस्थितीत केले जाऊ शकत नाही.

घरभेटीचे नियम: पूर्वसूचना आणि संमतीशिवाय कर्जदाराच्या घरी जाऊन दबाव निर्माण करणे हे ‘अनुचित व्यवहार’ मानले जाईल.

बँकांवर असेल संपूर्ण जबाबदारी
RBI ने हे देखील स्पष्ट केले आहे की, रिकव्हरी एजंटच्या वर्तणुकीची सर्वस्वी जबाबदारी संबंधित बँक किंवा वित्तीय संस्थेची असेल. जर एजंट नियमांचे उल्लंघन करत असेल, तर कर्जदार खालीलप्रमाणे पावले उचलू शकतो:

सर्वात आधी संबंधित बँकेत तक्रार करा.

बँकेकडून समाधान न झाल्यास ‘बँकिंग लोकपाल’ (Banking Ombudsman) कडे दाद मागता येईल.

आवश्यकता भासल्यास कायदेशीर कारवाईचा पर्यायही खुला आहे.

थोडक्यात सांगायचे तर: बँकांना त्यांची थकबाकी वसूल करण्याचा कायदेशीर अधिकार असला, तरी ही प्रक्रिया सभ्य, पारदर्शक आणि नियमांच्या कक्षेतच असायला हवी. वसुली होईल, पण ती भीती आणि छळाशिवाय, असा स्पष्ट संदेश रिझर्व्ह बँकेने दिला आहे.