भारताचा मोठा निर्णय! रशियाकडून तेल खरेदी थांबवली? ट्रम्प यांच्याशी करारानंतर ‘हा’ देश असणार भारताचा नवा सप्लायर

नवी दिल्ली: जागतिक राजकारणात आणि अर्थव्यवस्थेत मोठी खळबळ उडाली आहे. भारत आणि अमेरिका यांच्यात झालेल्या एका ऐतिहासिक व्यापार करारानंतर, भारत आता रशियाकडून कच्च्या तेलाची आयात पूर्णपणे थांबवण्याच्या तयारीत आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी केलेल्या दाव्यानुसार, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी रशियाऐवजी अमेरिका आणि व्हेनेझुएला कडून तेल खरेदी करण्यास मान्यता दिली आहे.

काय आहे भारत-अमेरिका व्यापार करार?

या कराराचा भारताला मोठा व्यापारी फायदा होणार असला तरी, त्यासाठी रशियन तेलाचा त्याग करण्याची अट घालण्यात आली आहे.

• टॅरिफमध्ये मोठी कपात: अमेरिकेने भारतीय वस्तूंवरील ५० टक्के आयात कर (Import Duty) थेट १८ टक्क्यांवर आणला आहे. यामुळे भारतीय निर्यातदारांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.
• बदल्यात काय? भारताला आता रशियाकडून सवलतीच्या दरात मिळणारे तेल बंद करून अमेरिका आणि त्यांच्या नियंत्रित व्हेनेझुएलाकडून तेल खरेदी करावे लागणार आहे.

रशियाकडून आयात ऐतिहासिक निचांकी पातळीवर

युक्रेन युद्ध सुरू झाल्यापासून भारत रशियाचा सर्वात मोठा ग्राहक होता. मात्र, अमेरिकेच्या निर्बंधांमुळे आणि नव्या करारामुळे डिसेंबर २०२५ मध्ये रशियाकडून होणारी आयात गेल्या दोन वर्षांतील सर्वात खालच्या स्तरावर आली आहे. परिणामी, आता ‘ओपेक’ (OPEC) देशांचा वाटा भारतीय बाजारात पुन्हा वाढू लागला आहे.

तेल टंचाई आणि महागाईचे संकट?

रशियाकडून तेल खरेदी अचानक बंद केल्यास भारतासमोर काही आव्हाने उभी राहू शकतात: १. पुरवठ्याची कमतरता: रशिया सवलतीच्या दरात तेल देत होता, जे आता महागड्या दराने अमेरिका किंवा इतर देशांकडून घ्यावे लागेल. २. महागाईवर परिणाम: तेलाच्या किमती वाढल्यास देशांतर्गत वाहतूक आणि जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमती वाढण्याची शक्यता आहे. ३. मार्चपर्यंत मुदतवाढ: रॉयटर्सच्या वृत्तानुसार, भारतीय रिफायनर्सनी फेब्रुवारीचे कार्गो आधीच बुक केले आहेत. हे करार पूर्ण करण्यासाठी सरकार मार्चपर्यंत मुदतवाढ देण्याची शक्यता आहे.

भारतीय कंपन्यांचा नवा मोर्चा

रशियावर निर्बंध कडक झाल्यामुळे भारतीय तेल कंपन्यांनी आता इतर पर्यायांकडे वळण्यास सुरुवात केली आहे:

• मध्य पूर्व (Middle East): सौदी अरेबिया आणि इराककडून आयात वाढवण्यावर भर.
• दक्षिण अमेरिका: प्रामुख्याने व्हेनेझुएलातून कच्च्या तेलाची खरेदी वाढवली जात आहे.
• आफ्रिका: आफ्रिकन देशांमधूनही तेलाचे नवे स्रोत शोधले जात आहेत.

“भारताने रशियाकडून तेल खरेदी थांबवण्याचे मान्य केले आहे. आता ते अमेरिका आणि व्हेनेझुएलाकडून आपली गरज पूर्ण करतील.” > — डोनाल्ड ट्रम्प, राष्ट्राध्यक्ष, अमेरिका