UPSCची तयारी म्हणजे वेळेचा अपव्यय; तरुणांचं करिअर धोक्यात – PM मोदींच्या आर्थिक सल्लागार संजीव सान्याल यांचं मोठं विधान
देशभरात दरवर्षी लाखो तरुण आयएएस, आयपीएस होण्याचं स्वप्न उराशी बाळगून यूपीएससी परीक्षेची तयारी करतात. मात्र पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे आर्थिक सल्लागार संजीव सान्याल यांनी यूपीएससी तयारीबाबत केलेल्या एका विधानाने मोठी खळबळ उडवली आहे. “वर्षानुवर्षे यूपीएससीची तयारी करणे म्हणजे तरुणाईचा वेळ आणि ऊर्जा वाया घालवणे आहे,” असं स्पष्ट मत त्यांनी मांडलं आहे.
कॉलेज डिग्रीपेक्षा कौशल्य अधिक महत्त्वाचं
संजीव सान्याल यांच्या मते, आजच्या काळात केवळ कॉलेजची पदवी फारशी उपयोगाची राहिलेली नाही.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि तंत्रज्ञानामुळे पारंपरिक लेक्चर पद्धत कालबाह्य झाली आहे.
पूर्वी विश्वविद्यालयात जाणं हे मोजक्याच लोकांचं भाग्य होतं, पण आता AI मानवापेक्षा अधिक प्रभावीपणे ज्ञान देत आहे.
“फक्त डिग्री घेऊन थांबण्याऐवजी प्रत्यक्ष कौशल्ये आत्मसात करणं गरजेचं आहे. भविष्यात नोकरीच्या बाजारात टिकायचं असेल तर व्यावहारिक ज्ञान अत्यंत महत्त्वाचं ठरेल,” असं सान्याल यांनी स्पष्ट केलं.
UPSCची तयारी म्हणजे वेळेचा अपव्यय?
सरकारी नोकरीच्या स्थिरतेच्या आकर्षणापोटी अनेक तरुण ५ ते ८ वर्षे फक्त यूपीएससीसाठीच खर्च करतात, यावर सान्याल यांनी कठोर टीका केली.
“लाखो तरुण ‘प्रोफेशनल UPSC कॅंडिडेट’ बनतात. ही प्रणाली कदाचित १९६० च्या दशकात उपयुक्त होती, पण आजच्या बदललेल्या जगात ती योग्य नाही,” असं ते म्हणाले.
खरी प्रशासकीय सेवा करण्याची आवड आणि ठाम इच्छा असेल तरच यूपीएससीची तयारी करावी, अन्यथा तरुणांचं मौल्यवान आयुष्य वाया जातं, असा इशाराही त्यांनी दिला.
AI ठरवेल भविष्यातील करिअर
भविष्यातील नोकऱ्या आणि यश AI संबंधित कौशल्यांवर अवलंबून असतील, असं सान्याल यांनी स्पष्ट केलं.
जो तरुण AI लवकर आत्मसात करेल आणि त्याचा उपयोग स्वतःला सक्षम बनवण्यासाठी करेल, तोच आघाडीवर राहील.
“AI ला शत्रू समजू नका. तो तुमचा मित्र आहे. ऑनलाइन शिक्षण, डिजिटल अभ्यासक्रम आणि काम करताना शिकण्यावर भर द्या,” असा सल्ला त्यांनी दिला.
अप्रेंटिसशिपवर भर देण्याची गरज
पारंपरिक लेक्चर क्लासेसपेक्षा प्रत्यक्ष काम करत शिकणे (Apprenticeship) अधिक प्रभावी असल्याचं सान्याल यांनी नमूद केलं.
उद्योग क्षेत्र तंत्रज्ञानाच्या बाबतीत शिक्षणसंस्थांपेक्षा पुढे आहे, पण अभ्यासक्रम आणि प्राध्यापक त्या वेगाने अपडेट होत नाहीत, हे वास्तव त्यांनी अधोरेखित केलं.
NIIT सारख्या संस्थांनी पारंपरिक डिग्रींशिवाय भारताचा IT सेक्टर उभा केला, हे उदाहरण देत त्यांनी सांगितलं की,
१८ वर्षांपासूनच नोकरी सुरू करा आणि डिग्री बाजूला पूर्ण करा, हा अधिक व्यवहार्य मार्ग आहे.
एलन मस्क आणि श्रीधर वेम्बू यांची उदाहरणे
सान्याल यांनी झोहोचे संस्थापक श्रीधर वेम्बू आणि टेस्लाचे मालक एलन मस्क यांची उदाहरणे दिली.
हे दोघेही पारंपरिक डिग्रीपेक्षा कौशल्य, अनुभव आणि प्रत्यक्ष कामाला अधिक महत्त्व देतात.
“तरुणांनी जोखीम घ्यावी, नवीन गोष्टी शिकाव्यात आणि फक्त स्थिर नोकरीच्या मागे धावू नये,” असा स्पष्ट संदेश त्यांनी दिला.
शिक्षण व्यवस्थेत आमूलाग्र बदल गरजेचा
शिक्षण व्यवस्था पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नसली तरी, तिची शिकवण्याची पद्धत बदलणं अत्यावश्यक असल्याचं सान्याल म्हणाले.
कौशल्य विकास, अप्रेंटिसशिप आणि AI आधारित शिक्षणावर लक्ष केंद्रीत केल्यास तरुणांची ऊर्जा योग्य दिशेने वळेल आणि देशाचा रोजगार बाजार अधिक सक्षम बनेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
तरुणांसाठी स्पष्ट संदेश
UPSC किंवा सरकारी नोकरी हेच यशाचं माप नाही. बदलत्या काळात कौशल्य, तंत्रज्ञान आणि प्रत्यक्ष अनुभव हाच खरा करिअरचा पाया ठरेल, असा ठाम संदेश संजीव सान्याल यांनी देशातील तरुणांना दिला आहे.
