सह्याद्रीच्या जंगलात पुन्हा गर्जणार वाघ! ताडोबामधून आठ वाघांचे स्थलांतर निश्चित
पश्चिम घाटात हरवलेली वाघसंख्या पुन्हा उभी करण्यासाठी केंद्र सरकारने महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. ताडोबा-अंधारी आणि पेंच व्याघ्र प्रकल्पांमधून एकूण ८ वाघांचे (५ नर व ३ मादी) स्थलांतर करण्यास केंद्रीय पर्यावरण मंत्रालयाच्या वन्यजीव विभागाने १२ सप्टेंबर रोजी मान्यता दिली आहे.
हे वाघ लवकरच सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात (Sahyadri Tiger Reserve – STR) स्थलांतरित केले जाणार असून, यामुळे उत्तर पश्चिम घाटातील वाघसंख्येची पुनर्स्थापना होण्यास मदत होणार आहे.
सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात वाघांची संख्या वाढणार
सध्या सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात फक्त ३ निवासी वाघ असून, ९ वाघ क्वचितपणे या भागात आढळतात. मात्र, WII (Wildlife Institute of India) च्या अभ्यासानुसार या भागात २० पेक्षा अधिक वाघांना नैसर्गिक अधिवास उपलब्ध होऊ शकतो. प्रेय (शिकार प्रजाती) चांगल्या प्रमाणात आहे आणि भविष्यात त्यात अधिक वाढ करण्याची योजना आहे.
स्थलांतराचे प्रमुख उद्दिष्ट काय?
उत्तर पश्चिम घाटात प्रजननक्षम वाघांची अनुपस्थिती
जैवविविधतेचा समतोल राखणे
सह्याद्री आणि गोवा-कर्नाटकमधील वाघ अधिवासांची जोडणी टिकवणे
ताडोबा व पेंचमध्ये वाघांची संख्या जास्त असल्याने तेथील मानव-वाघ संघर्ष कमी करणे
स्थलांतर प्रक्रियेसाठी ठरवण्यात आलेल्या अटी
स्थलांतरित वाघांची पशुवैद्यकीय काळजी घेतली जाणार
पकडीनंतर न्यूनतम त्रास होईल, याची खबरदारी
WII आणि राज्य वन विभाग यांच्या मार्गदर्शनाखाली प्रक्रिया राबवली जाणार
प्राथमिक टप्प्यात दोन मादी वाघांचे स्थलांतर
सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पाची माहिती
स्थापन वर्ष: २०१०
क्षेत्रफळ: १,१६५ चौ. किमी
अंतर्भूत भाग: चांदोली राष्ट्रीय उद्यान व कोयना वन्यजीव अभयारण्य
स्थान: कोल्हापूर, सातारा, सांगली आणि रत्नागिरी जिल्हे
सध्याची वाघसंख्या: ३ निवासी + ९ आगंतुक
भारतामध्ये वाघ स्थलांतर प्रकल्पांचा इतिहास
सरिस्का (राजस्थान) – २००८ – यशस्वी
पन्ना (मध्य प्रदेश) – २००९ – यशस्वी
सतकोसिया (ओडिशा) – अयशस्वी
सह्याद्री – भारतातील ५ ‘शून्य वाघ’ प्रकल्पांपैकी एक
विशेष महत्त्व
या निर्णयामुळे सह्याद्रीसारख्या निसर्गसंपन्न भागात वाघांच्या रूपात परत एकदा “अरण्यराजा”चा दबदबा पाहायला मिळणार आहे. स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन आणि पर्यावरणीय समतोल राखण्याच्या दिशेने हे पाऊल अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे.
